Bij het woord séance verschijnt al snel een beeld: een donkere kamer. Kaarslicht. Mensen met gesloten ogen, hand in hand rond een tafel. Een medium dat contact maakt met de spirituele wereld. Misschien beweegt de tafel of klikt er geklop alsof het uit de muren komt. Misschien wordt er iets opgeroepen dat beter met rust had kunnen worden gelaten.

We kennen de séance uit horrorfilms, verhalen over het occulte en mysterieuze beelden uit het Victoriaanse tijdperk. Maar dat beeld vertelt slechts een deel van haar geschiedenis.

Het Franse woord séance betekent letterlijk zitting of bijeenkomst. Sinds de tweede helft van de 19e eeuw wordt het woord geassocieerd met mediums die contact maken met de spirituele wereld. De séance groeide uit tot een cultureel fenomeen en werd een belangrijk onderdeel van het Moderne Spiritualisme. Dat zich op een wezenlijk punt onderscheidde en daarmee afsplitste van het orthodoxe christendom. Het spiritualisme verplaatste spirituele autoriteit van uitsluitend de kerk naar de ervaring van het individu.

Vanaf het ontstaan van het spiritualisme in 1848, werden seances populair in de VS en later in Europa. Mensen kwamen samen bewogen door rouw, nieuwsgierigheid en een verlangen om het voortbestaan na de dood niet alleen te geloven, maar zelf te kunnen ervaren.

Dat gebeurde vaak in een kring, hand in hand en omringd door kaarslicht. De duisternis die we nu zo sterk associëren met de séance had ook een praktische en spirituele betekenis: binnen bepaalde vormen van het toenmalige mediumschap werd aangenomen dat fysieke en mediamieke verschijnselen zich beter konden manifesteren bij weinig licht. Zo ontstond het beeld dat we vandaag nog steeds onmiddellijk met de séance associëren.

Maar die besloten ruimte was meer dan alleen het decor van spirituele beoefening. Er ontstond een plek buiten de gevestigde religieuze instituties waar mensen zelf het spirituele konden onderzoeken en ervaren. Waar andere mensen – buiten geestelijken – ineens spirituele autoriteit konden krijgen.

Veel prominente mediums waren bovendien vrouwen. In een tijd waarin vrouwen nauwelijks religieuze autoriteit hadden en vrouwelijke priesters binnen de grote kerken ondenkbaar waren. Tijdens deze séances konden deze vrouwen ineens spreken voor een gezelschap en aanspraak maken op spirituele kennis.

De séance bood daarmee niet alleen een andere manier om naar leven en dood te kijken. Ze zette ook bestaande ideeën over wie toegang had tot het spirituele, wie daarover mocht spreken en waar spirituele autoriteit vandaan kwam op losse schroeven.

Deze mysterieuze bijeenkomsten vonden niet alleen plaats in obscure achterkamers. Séances trokken ook wetenschappers en intellectuelen die paranormale verschijnselen probeerden te onderzoeken en te verklaren. Het Spiritualisme bevond zich daarmee op een snijvlak van geloof, persoonlijke ervaring en een opkomend verlangen naar bewijs.

Maar met de enorme populariteit ontstond ook een commercieel belang. Sommige ‘mediums’ begonnen steeds spectaculairdere fysieke verschijnselen in scène te zetten zoals bewegende tafels en zwevende objecten.

Hierdoor ontstonden twee sterk verschillende beelden van de séance. Voor spiritualisten bleef zij een serieuze vorm van contact met overleden dierbaren. Voor sceptici werd zij steeds sterker geassocieerd met bedrog en entertainment.

Na de Eerste Wereldoorlog en de grieppandemie verkeerde een groot deel van de wereld in rouw en nam de belangstelling voor spiritualisme opnieuw toe. Tegelijkertijd groeide de publieke strijd tegen frauduleuze mediums. Illusionisten en sceptici bezochten séances om de gebruikte technieken te ontmaskeren en het mediumschap kwam steeds meer onder een vergrootglas te liggen.

Vanaf de jaren dertig nam de popcultuur dit beeld verder over. De séance werd een horrorcliché: de donkere kamer, kaarsen, handen rond een tafel en het oproepen van duisteren entiteiten.

Daarmee veranderde ook de culturele betekenis. Séance betekende oorspronkelijk simpelweg bijeenkomst of zitting en werd binnen het spiritualisme gebruikt voor een bijeenkomst waarin contact met de spirituele wereld plaatsvindt. In de popcultuur werd het een ritueel waarmee je geesten oproept en donkere, gevaarlijke energieën binnenlaat.

Vandaag associëren we de term nog steeds sterk met het occulte. Misschien is dat ook waarom veel hedendaagse mediums het woord liever vermijden. We willen mediumschap normaliseren; waarom zouden we dan juist inhaken op een term die zoveel mystiek, ongemak en clichés met zich meedraagt? Omdat ik geloof in het terugclaimen van woorden met een historische en cultureel bepaalde lading.

 

Taal is altijd in beweging. Daarom mogen we de séance naar het heden trekken en opnieuw onderzoeken wat het woord kan betekenen wanneer een nieuwe generatie mediums er vorm aan geeft.

Mijn wens voor het hedendaagse mediumschap is daarbij juist om het medium niet opnieuw op een voetstuk te plaatsen. Het medium hoeft niet de nieuwe religieuze autoriteit te worden.

Wanneer we de autoriteit niet simpelweg verplaatsen van de kerk naar het medium, maar haar zelf in handen nemen, ontstaat er ruimte om onze eigen relatie met overleden dierbaren te herstellen. Misschien kan het dan weer normaler worden om te leven met het besef dat de relatie met iemand niet noodzakelijk ophoudt bij de dood. Om steun te ervaren vanuit de aanwezigheid van mensen van wie we houden en die niet langer fysiek bij ons zijn.

Dit ligt in lijn met mijn persoonlijke overtuiging dat ieder mens mediamieke vermogens heeft. Mediums zijn geen uitverkorenen. Mediumschap is een uiting van onze ziel en ieder mens kan daar op een eigen manier vorm aan geven.

Het medium faciliteert een ervaring. Wat die ervaring betekent, blijft uiteindelijk bij jou.

 

Vanaf 1930 nam Hollywood het over; de seance werd een horror cliché. Daardoor veranderde de culturele betekenis. Séance wat oorspronkelijk bijeenkomst of zitting betekende. En binnen het spiritualisme een bijeenkomst waarin contact met de spirituele wereld plaatsvindt. Werd in de popcultuur een ritueel waarmee je geesten oproept, waarmee je donkere en gevaarlijke energieën binnenlaat.

Vandaag de dag associëren we de term nog steeds met het occulte. Vandaar dan deze term nog steeds weinig gebruikt wordt door mediums. We willen het mediumschap normalen maken dus waarom dan inhaken op deze term?

Omdat ik geloof in het terug claimen van woorden met een historische of cultureel bepaalde lading. Taal is altijd veranderlijk en daarom mag de term naar de moderne tijd getrokken worden waarbinnen een nieuwe generatie mediums vormt geeft aan de séance.

Mijn wens voor het hedendaagse mediumschap is om het medium niet op een podium te zetten. Het medium hoeft niet de nieuwe religieuze autoriteit te worden. Door de autoriteit niet te verplaatsen naar een ander maar deze zelf in handen te nemen, herstellen we de relatie met onze eigen overleden dierbaren. Zo wordt het weer normaal om te leven in contact met je geliefden die het aarde leven zijn onttrokken. Zo wordt het normaal om sturen en steun te halen uit de ervaring dat jouw overleden dierbaren bij je zijn.

Dit ligt in lijn met mijn persoonlijke overtuiging dat ieder mens een mediamieke gaven heeft. Mediums zijn geen uitverkorenen, het mediumschap is een uiting van onze ziel. Maar ieder mens is in staat om hier een eigen vorm aan te geven. Het medium faciliteert een ervaring; wat die ervaring betekent, blijft uiteindelijk bij de persoon zelf.